Summary
Biography
କଳିଙ୍ଗ – ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜ୍ୟ
କଳିଙ୍ଗ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରାଚୀନ ନାମ ଥିଲା। ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମୁଦ୍ରିକ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ଯାହା ବାଣିଜ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ବୀରତା ପାଇଁ ପରିଚିତ ଥିଲା। ୨୬୧ ଖ୍ରୀପୂର୍ବରେ ଅଶୋକଙ୍କ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଥିଲା।
ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି:
କଳିଙ୍ଗ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ଯାହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଥିଲା । ଏହାର ସୀମା ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ମହାଭାରତ ଅନୁସାରେ, ଉତ୍ତରରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳିଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା ।
ନାମକରଣର ଉତ୍ପତ୍ତି:
ମହାଭାରତ ଅନୁସାରେ, ରାଜା ବାଲି (ବଳି)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗ, ବଙ୍ଗ, କଳିଙ୍ଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ ସୁହ୍ମ ଥିଲେ । ଏହି ରାଜକୁମାରମାନେ ନିଜ ନାମରେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । କଳିଙ୍ଗ ନାମକ ରାଜକୁମାରଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ନାମକରଣ ହୋଇଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଏକ ମତ ଅନୁସାରେ, "କଳିଙ୍ଗ" ଶବ୍ଦଟି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଜନଜାତିର ନାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ।
ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ:
କଳିଙ୍ଗର ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୌରବମଣ୍ଡିତ । ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ କଳିଙ୍ଗ ସୈନ୍ୟମାନେ କୌରବମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ରାଜା ଶ୍ରୁତାୟୁ କୌରବ ସେନାର ଜଣେ ପ୍ରଧାନ ସେନାପତି ଥିଲେ । ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଏଥିରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମରିକ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ମହାଭାରତରେ କଳିଙ୍ଗର ଦୁଇଟି ରାଜଧାନୀର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି - ଦନ୍ତପୁର (ଆଧୁନିକ ପୁରୀ ନିକଟସ୍ଥ) ଏବଂ ରାଜପୁର ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀରେ, ନନ୍ଦ ବଂଶର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମହାପଦ୍ମ ନନ୍ଦ କଳିଙ୍ଗକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ । ଏହା ଥିଲା ପ୍ରଥମ ଘଟଣା ଯେତେବେଳେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ବୃହତ୍ ଭାରତୀୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଂଶବିଶେଷ ହୋଇଥିଲା ।
କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୬୧):
କଳିଙ୍ଗର ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା ହେଉଛି କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ । ମୌର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ କଳିଙ୍ଗ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଏହାକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀଷଣ ଥିଲା । ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଲକ୍ଷ କଳିଙ୍ଗବାସୀ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ ଏବଂ ଡେଢ଼ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ । ଏତେ ରକ୍ତପାତ ଦେଖି ଅଶୋକଙ୍କ ହୃଦୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା । ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଜୟ କରିଥିଲେ ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ବିଜୟର ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲା । ସେ ଅହିଂସା ଓ ଧର୍ମବିଜୟର ପଥ ବାଛିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଚିତ୍ର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ଧଉଳି ପାହାଡ଼ରେ ଶାନ୍ତିସ୍ତୂପ ରୂପେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଖାରବେଳଙ୍କ ଶାସନ:
ମୌର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ପରେ କଳିଙ୍ଗ ପୁନର୍ବାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଉଠିଥିଲା । ମହାମେଘବାହନ ବଂଶର ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳ ଥିଲେ କଳିଙ୍ଗର ସବୁଠାରୁ ମହାନ ଶାସକ । ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରଥମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଭୁବନେଶ୍ୱର ନିକଟସ୍ଥ ଉଦୟଗିରି ପାହାଡ଼ରେ ଥିବା ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖରୁ ତାଙ୍କ ଶାସନ ସମ୍ପର୍କରେ ବିସ୍ତୃତ ତଥ୍ୟ ମିଳେ । ଏହି ଶିଳାଲେଖ ଅନୁସାରେ, ଖାରବେଳ ଜଣେ ପ୍ରତାପୀ ସମ୍ରାଟ ଥିଲେ । ସେ ଉତ୍ତର ଭାରତ, ମଗଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଜୟ ଅଭିଯାନ କରିଥିଲେ । ସେ ଜୈନ ଧର୍ମର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ।
ପରବର୍ତ୍ତୀ ଇତିହାସ:
ଖାରବେଳଙ୍କ ପରେ କଳିଙ୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ଛୋଟ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟରେ ବିଭାଜିତ ହୋଇଥିଲା । ଗୁପ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରେ କଳିଙ୍ଗ ପୁନର୍ବାର ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଥିଲା । ସମୁଦ୍ରଗୁପ୍ତ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଅଭିଯାନ ସମୟରେ କଳିଙ୍ଗର ରାଜାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମଠର, ପୀଠଭକ୍ତ, ଶୈଳୋଦ୍ଭବ, ଭୌମକର ଏବଂ ସୋମବଂଶୀ ଶାସକମାନେ କଳିଙ୍ଗର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ଏହି ଶାସକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ନିଜକୁ 'କଳିଙ୍ଗାଧିପତି' ବା କଳିଙ୍ଗର ଅଧିପତି ବୋଲି ଘୋଷଣା କରୁଥିଲେ । ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ କଳିଙ୍ଗ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ଏକକ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିଲା । କଳିଙ୍ଗର ସାମୁଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା । କଳିଙ୍ଗର ନାବିକମାନେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ବିଶେଷକରି ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା ଓ ବାଲି ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ସହିତ ବ୍ୟବସାୟ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରସାରରେ କଳିଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ରହିଥିଲା ।
